Nono, Luigi

La Lontananza Nostalgica Utopica Futura + Hans van Eck: Nuctemeron

uitvoerders: Tiziana Pintus, Violine; Caroline Erkelens, Stimme, Gong; Anhoa Miranda Gimenez, Klarinetten; Wilco Botermans, Stratifier; Evert de Cock, Mixing; Jan-Kees van Kampen, Pieter Suurmond, Computer; Hans van Eck, Leitung, Sound Projection
Publisher: SubRosa SR309
category: CDs
published in: Neue Zeitschrift fr Musik 05/2013, Page 90


Muzikale Uitvoering: 4 uit 5
Technische Uitvoering: 4 uit 5
Booklet: 4 uit 5


La Lontananza Nostalgica Utopica Futura, Madrigale per pi ‹Caminantes› con Gidon Kremer is een compositie voor viool en tape, die Luigi Nono in het einde van de jaren '80 schreef voor violist Gidon Kremer. Wat speels begon, lijkt zich al snel te hebben ontwikkeld tot een ambivalente aangelegenheid. Anders laat het zich moeilijk verklaren dat de componist twee dagen voor de premire nog steeds geen partituur voor de instrumentalist heeft gemaakt. Alleen de tape was klaar met de electronisch bewerkte viool improvisaties.

Twijfelde Nono misschien aan zijn compositie, die hij in de aanwezigheid van Kremer toch maar voltooide? Al met al had de violist uiteindelijk maar twee dagen de tijd om de complexe architectuur van uitzonderlijk hoge tonen en (extended techniques) in te studeren voordat de premiere gespeeld moest worden. Een virtuoze prestatie om dit werk onderverdeeld in zes delen uit te voeren. Zelfs in de zachtste passages werkt de muziek rusteloos. Ze is continu in beweging en navigeert steeds weer richting luide muziek, die plotseling inzet en voor een schokwerking zorgt. De instrumentalist begeleidt niet eenvoudigweg de tape.

Het stuk is als een open systeem opgezet en betrekt de klankregisseur in de uitvoering. Beide protagonisten moeten op elkaar letten, inzetten coordineren, samen de compositie een zinvolle vorm geven. Daarbij wordt van de instrumentalist verlangd dat hij steeds weer van positie wisselt in de concertzaal en zich tussen de meerkanaals luidsprekeropstelling een plaats zoekt -een akoestische reis die ook in de titel aangeduid wordt. Steeds weer hoort met op de opname iemand spreken - een spookachtig effect, omdat men eerst niet weet waar de stem vandaan komt. Zeer indrukwekkend zijn die momenten waarin de elektronica als een grote golf de akoestische klank van de viool met een volle klanken overspoelt.

Nono stuk wordt aangevuld met een werk van de componist Hans van Eck voor het Schreck Ensemble. Nuctemeron is een compositie, die voor het muziektheater is geschreven. Hoewel de visuele indrukken zoals de videoprojecties en de enscenering ontbreken, heeft dat geen uitwerking op de (zuigende - betoverende) werking van de muziek, die onschreven kan worden als zeer atmosferisch, waarin ze donkere klankwolken laat overtrekken en nachtelijke impressies schetst.

In het middelpunt staat de viool, gespeeld door Tiziana Pintus. Met een volle en heldere toon gaat ze een wisselwerking aan met sopraan, klarinet en elektronica. Iedere beweging lijkt tot in het kleinste detail uitgewerkt. Een strenge en wiskundige precisie bepaalt de klank. Onzuiverheden, die bv. wel in Nono's stuk kunnen voorkomen, zijn niet gewenst.

Interessant zijn de elektronische Interludes, die door een speciaal instrument gespeeld worden -de Stratifier, die monochrome klankwanden, dreigende liggende tonen en digitale nevels doet opklinken. In deze momenten herinnert de muziek aan klanken die mogelijk afkomstig zijn uit verre sterrenstelsels en die de oneindigheid van het heelal al hebben doorkruist.


Raphael Smarzoch